KONFERANS TERCÜMANLIĞI NEREYE GİDİYOR?

Birleşik Konferans Tercümanları Derneği (BKTD) ve Uluslararası Konferans Tercümanları Derneği (AIIC)'in ortaklaşa düzenlediği "Konferans Tercümanlığı Nereye Gidiyor?" konulu konferans 9 Eylül 2008 Salı günü, The Marmara Oteli Taksim Balo salonunda gerçekleştirildi.

Türkiye'de sözlü çeviri sektörünün kurucuları olan, yıllarca bu mesleğe emek vermiş duayenler, mesleğe yeni girmiş genç tercümanlar, Türkiye kongre sektörünün önde gelen kuruluşları ve profesyonel konferans organizasyon şirketi temsilcilerini bir araya getiren konferansta birbirinden ilginç ve renkli konuşmacılar ilgiyle izlendi.

BKTD Başkanı Hande Güner'in derneğin referans kurum olarak işlevlerini vurguladığı ve dernek faaliyetlerinin kongre sektörünün aktörlerine sağladığı katkıları anlatan açılış konuşmasıyla başlayan toplantıda sırasıyla AIIC'i ve görevlerini, konferans tercümanlığı mesleğinin kısa bir tarihini paylaşan AIIC Başkanı Benoit Kremer, IMAGE Halkla İlişkiler Onursal Başkanı ve IPRA 1995 Dünya Başkanı Betûl Mardin, Kültür ve Turizm Bakanlığı Tanıtma Genel Müdürü Cumhur Güven Taşbaşı, Visitur Yönetim Kurulu Başkanı Talha Çamaş adına Nazlı Kalaycıoğlu, AB Komisyonu Sözlü Çeviri Birimi Toplantı Altyapısı Baş Sorumlusu Didier Hespel ve BKTD Kurucu Üyesi ve AIIC Üyesi Zeynep Bekdik söz aldılar.

Toplantının ikinci oturumu, BKTD Etik Kurul Başkanı ve AIIC Üyesi Yiğit Bener moderatörlüğünde, kapsamlı ve yoğun ilgiyle izlenen panel tartışmasıyla devam etti. Panel oturumunda, VIP Turizm Yönetim Kurulu Başkanı Yasemin Pirinçcioğlu, ICVB Genel Müdürü Handan Boyce, BKTD Eski Başkanı ve AIIC Üyesi Nigâr Alemdar, Boğaziçi Üniversitesi Çeviribilim Bölümü Öğretim Üyesi, BKTD ve AIIC Üyesi Doç. Dr. Şehnaz Tahir Gürçağlar, AB Komisyonu Sözlü Çeviri Birimi Toplantı Altyapısı Baş Sorumlusu Didier Hespel, sözlü çeviri, kongre sektörü ve kongre sektöründe çevirinin yeri, çevirmen eğitimi, çalışma koşulları gibi konuları tartışarak toplantı sektörü içerisinde sözlü çevirinin farklı boyutlarına ışık tuttular.

Toplantı, AIIC Türkiye Bölgesi Temsilcisi, BKTD Başkan Yardımcısı Leyla Ayaş'ın, çeviri hizmetinde en yüksek kaliteyi sunabilmek için çalışma koşulları ve etik ilkeler gibi konularda en yüksek standartları uygulama gerekliliği ve bunun için de sektördeki tarafların işbirliği ile çalışmalarının önemi üzerine vurgu yapan konuşmasıyla son buldu.

RENKLİ ANLAR / DAMGASINI VURANLAR

Halkla İlişkiler Onursal Başkanı ve IPRA 1995 Dünya Başkanı Betûl Mardin yaptığı son derece renkli konuşmasında tercümanlığın nasıl Osmanlı İmparatorluğu zamanında "diloğlanı" müessesesiyle başladığından ve çokdilli olan babasının ve daha sonra iki-dilli olarak kendisinin tercümanlık mesleğindeki tecrübelerinden söz etti. Konuşması esnasında duygulanan Mardin, "diplomatik toplantılarda, basın toplantılarında siz olmasaydınız biz ne yapardık?" diyerek tercümanlara seslendi ve konferans tercümanlarını temsilen BKTD Başkanı Hande Güner'e teşekkürlerini bir hediye ile ifade etti.

Kültür ve Turizm Bakanlığı Tanıtma Genel Müdürü Cumhur Güven Taşbaşı, açılışta yaptığı konuşmasında, Türkiye'nin son yıllarda Eurovision, NATO Zirvesi, Mimarlar Kongresi ve Formula 1 yarışlarına ev sahipliği yaptığının ve dünya kongre turizminde giderek daha da üst sıralara tırmandığının altını çizdi. Genel olarak bazı altyapı eksikleri olsa da, Sütlüce ve Ayazağa kongre merkezlerinin devreye girmesi ve Lütfi Kırdar'daki tadilatın da tamamlanmasıyla, İstanbul'da kongre turizmi açısından bir patlama yaşanacağını ifade eden Taşbaşı, kongre turizminde yakın destinasyon, yeni destinasyon, teknolojik donanım ve altyapı yeterliliği gibi beklentilerin karşılanması gerektiğini, böyle bir bakışaçısıyla, Türkiye'de İstanbul ve Antalya'ya ek olarak İzmir ve Kapadokya'yı da toplantı merkezleri haline getirmek istediklerini belirtti.

Taşbaşı'nın konuşmasında anlattığı bir anekdota istinaden, "Siz çevirmenler kıvrak zeka sahibi insanlarsınız, biliyorum. Her zaman her şeyi de çevirmeyiverseniz, kıvrak zekanızı kullanarak uygun şeyler söyleyiverseniz olmaz mı?" şeklindeki esprili ifadesi ve kabinde çeviri yapan meslektaşlarımızı göstererek "İnanın ben sizin bu halinize üzülüyorum. Keşke teknoloji daha da gelişse de siz de bu işi o kutunun içine hapsolmadan yapabilseniz" diye dilekte bulunması salonda alkışlarla karşılandı.

Ani rahatsızlığından ötürü toplantıya katılamayan Visitur Yönetim Kurulu Başkanı Talha Çamaş'ın toplantı için özel olarak hazırladığı konuşma Visitur'dan Nazlı Kalaycıoğlu tarafından dinleyicilere aktarıldı. Çamaş'ın konuşmasında, sözlü çeviri mesleğinin zorluğundan, zorluk ve yoğunlaşma açısından savaş pilotlarının yaptığı işe benzetilmesinden söz edildi. Okunan konuşmasında kongre turizminin önemi, mevsimsel değil sürdürülebilir turizm olması gerektiği gibi konulara değinen Çamaş, sektördeki en son gelişmelerin, destinasyonların belirlenmesinde etkili olan ölçütlerin üzerinde durdu. Ulusal ve uluslararası dernek ve kuruluşların, PCO'ların ve tercümanların birlikte çalışarak, yeni gelişmeleri sektör adına irdelemeleri ve buna bağlı olarak yeni stratejiler geliştirmeleri gerektiğini ifade eden Çamaş, "kalite"nin de altını çizerek, "Kalite başarıya giden en güçlü silahtır" dedi. Kongre sektörünün duayeni okunan konuşmasında kaliteyi sağlamak ve sektörü başarılı kılmak için, tercümanların çalışma standartlarına saygı göstermenin, en iyi teknolojiyi sağlayarak, konsantrasyonlarını bozmayacak ortamlar yaratmanın, tercümanlar için en elverişli çalışma ortamının oluşturulmasının önemini vurguladı.

Toplantının ana konuşmacılarından, AB Komisyonu Sözlü Çeviri Birimi Toplantı Altyapısı Baş Sorumlusu Didier Hespel yaptığı konuşmada öncelikle AB Komisyonu Sözlü Çeviri Birimi'ni tanıttı ve Birim olarak yaptıkları çalışmalardan söz etti. Uluslararası toplantıların sadece çokdilli değil aynı zamanda çokkültürlü olduğunun da altını çizen Hespel, tercümanın "kültürler arası aracı" olarak rolünden ve tarafların birbirini tam olarak anlamasında bu rolün öneminden bahsetti. Konuşmasının ikinci kısmında Hespel, bir kere daha Avrupa Birliği sözlü çeviri sektöründe geçerli olan ve ülkemizde de TSE tarafından Türk standardı haline getirilen teknik standartlardan ve çevirinin kalitesi için bu standartların ne kadar önemli olduğundan söz etti. Tercümanların "ofisi" olarak kabul edilen kabinlerin ses yalıtımı, ölçüleri, havalandırması, tercümana gelen ses kalitesi gibi konularda kabul edilen teknik standartlarla ilgili olarak dinleyicilere bilgi verdi.

Ana Konuşmalar oturumunun Didier Hespel'den sonra söz alan son konuşmacısı, BKTD Kurucu Üyesi ve AIIC Üyesi Zeynep Bekdik, BKTD'nin kurulduğu yıl olan 1969'dan bu yana konferans tercümanlığında alınan yoldan bahsetti. Türkiye'de konferans tercümanlığının, bu sektörün öncülerinden Hasan Akbelen'in hayaliyle başlayıp onu takip eden bir avuç idealist genç tarafından nasıl bugünlere taşındığının kah trajik kah komik bir panaromasını çizen Bekdik konuşmasında, BKTD'nin kuruluşunda esas aldığı AIIC ilkelerinden, bu ilkelerin savunulmasının ilk yıllarda yarattığı sıkıntılardan ve sektörde nasıl şüpheyle karşılandıklarından söz etti. Konuşmasında, o zamanın toplantı merkezi sayılan Tarabya Oteli'nin aşağıdan soğuk, yukarıdan sıcak üfleyen havalandırmasını ve İstanbul Ticaret Odası'nın eski binasında düz tırmanılıp geri geri inilmesini gerektiren dik ve dar merdivenlerle ulaşılan kabinlerini de anlatan Bekdik, "bu kabinlerden geçmeyen, tercümanlık eğitimini tamamlamamıştır" diyerek dinleyenleri güldürdü. Bekdik konuşmasını bitirirken, teknik standartlar ve çalışma koşulları konusunda, "70'li yıllarda başlatılan kararlı hareket ve etik değerlerin tavize yer vermeyecek şekilde benimsenmesi sayesinde bugünlere gelen konferans tercümanlığı, BKTD üyesi her meslektaşımızın bu ilkeleri benimsemesi ve inançla savunması ile daha da elişecek ve iyi yerlere gelecektir," mesajını verdi.

PANELDEN İZLENİMLER

Toplantının ikinci oturumunda gerçekleştirilen paneldeki ilk konuşmacı VIP Turizm Yönetim Kurulu Başkanı Yasemin Pirinçcioğlu, 12 farklı güneş sisteminden farklı türlerin bir arada olduğu ve bambaşka dilleri konuştuğu bir film sahnesini göstererek başladı konuşmasına. Tercüme, anlaşma ve anlaşma da barış demektir, anlamadığımız şey "yabancı"dır ve yabancı olan "düşman"dır diyen Pirinçcioğlu, "dünya ve belki de evren vatandaşlarının anlaşması ve farklılığın yönetilmesinde çevirmenlik öncü bir meslek olacaktır" diyerek konuşmasını tamamladı ve böylelikle konuya çok farklı bir düşünsel bakışaçısı kazandırdı.

ICVB Genel Müdürü Handan Boyce, toplantı sektöründeki yeni pazarlar, pazardaki en son gelişmeler, İstanbul'un toplantı turizmindeki giderek önem kazanan yeri ve destinasyon pazarlaması kavramından söz etti. Boyce, aynı zamanda konuşmasında, bu sektörde ilerlemenin yerel yönetimlerin desteğine bağlı olduğunu ifade etti.

AB Komisyonu Sözlü Çeviri Birimi Toplantı Altyapısı Baş Sorumlusu Didier Hespel, Türkiye'nin AB üyesi olması veya Kıbrıs'ın bütünleşerek AB'ye girmesi durumunda doğabilecek Türkçe tercüman ihtiyacından söz etti. Böyle bir durumda, Birliğin diğer genişlemelerinde olduğu gibi, resmi dil başına en az 80 kişilik bir daimi tercüman kadrosu ihtiyacı doğduğunu ifade eden Hespel, yeterli sayıda tercüman bulunamadığı takdirde Komisyon'un tercüman seçme kriterlerinden taviz vermek değil, daha iyi tercüman yetiştirmek, halihazırdaki tercüman kadrosunu geliştirmek için meslek birliklerini ve hükümetleri teşvik etmek, hatta gerekirse kendileri eğitim programları düzenlemek yoluna gittiklerini söyledi.

Bunun üzerine panelin moderatörlüğünü üstlenen BKTD Etik Kurul Başkanı ve AIIC Üyesi Yiğit Bener'in söz verdiği, Boğaziçi Üniversitesi Çeviribilim Bölümü Öğretim Üyesi, BKTD ve AIIC Üyesi Doç. Dr. Şehnaz Tahir Gürçağlar, Türkiye'de konferans tercümanlığı eğitimi veren okullardan, lisans ve lisansüstü programlardan söz etti. Boğaziçi Üniversitesi ve Bilkent Üniversitesi Çeviribilim Bölümleri'nin AB tarafından mükemmeliyet merkezi seçilmesine de işaret eden Tahir Gürçağlar, konferans tercümanlığı eğitiminde de birtakım standartların oluşturulması için EMCI bağlamında yapılan çalışmaların önemini vurguladı. AB ve AIIC'in de bir ilke olarak kabul ettiği, konferans tercümanlığı eğitiminin sahada konferans tercümanı olarak çalışan tercümanlar tarafından verilmesinin gerekliliğine özellikle dikkat çekti ve ileride tercüme sektöründe ve özellikle de AB bağlamında, tercümanlarda çokdilli olmanın tercih sebebi olacağının altını çizdi.

BKTD eski Başkanı ve AIIC Üyesi Nigâr Alemdar, panelde yaptığı konuşmada meslek ilkelerinin neden önemli olduğu konusuna açıklık getirdi. "Tercümanların mesleklerini en iyi şekilde yapabilmelerinin şartlarından biri çalışma koşullarının en iyi seviyede olmasıdır" diyen Alemdar, tercümanın yaptığı tercüme kalitesini bozabilecek kötü uygulamalardan örnekler verdi ve meslek ilkelerinin günlük çalışma hayatında nasıl anlam bulduğunu çeşitli örneklerle aydınlatıcı bir şekilde sergiledi. Alemdar konuşmasında, tercümanların çoğu zaman kaprisli kişiler oldukları için değil, kendi sağlıkları ve konferansın selameti için bazı haklı taleplerde bulunduklarının altını çizdi.

BKTD ve AIIC Türkiye üyeleri konferansın ardından aile fotoğrafı çektirerek bu günü taçlandırdılar.